Τα Ολύμπια Νέα

Κοινωνικά

Η αγροικία στη θέση Τρία Πλατάνια

Νέες πληροφορίες για την αρχαιολογική έρευνα στην Πιερία

%ce%ba%ce%b1%ce%bb%cf%86%ce%b1%cf%83

Μια καλογραμμένη και εκδοτικά φροντισμένη μελέτη της αρχαιολόγου Ελένης Γεροφωκά

Γράφει ο Αντώνης Κάλφας Ο αρχαιολόγος Ματθαίος Μπέσιος, γνωστός από την ανασκαφική έρευνα στην περιοχή εδώ και πολλά χρόνια, μάς έδωσε έναν καλογραμμένο τόμο «για τις αρχαιότητες της βόρειας Πιερίας» (εκδόσεις ΑΦΕ, Κατερίνη 2010). Με χωρισμένο τον τόμο σε ενότητες χρονολογικές ο Μπέσιος περιγράφει τα ευρήματα στην περιοχή με ακρίβεια και συστηματικότητα—από τη νεολιθική εποχή μέχρι και την ύστερη αρχαιότητα (6.500-600 π.Χ.). Με τρόπο συστηματικό, αναδεικνύονται στα οικεία κεφάλαια τα ευρήματα σε δεκάδες περιοχές από τον Κορινό ώς το Αιγίνιο ενώ οι φωτογραφίες του τόπου και των ευρημάτων κατατοπίζουν τον αναγνώστη γύρω από την ανασκαφική δραστηριότητα αλλά και τη σημασία των αντικειμένων.

Για τα Λείβηθρα και τη νότια Πιερία, που βρίσκονται κοντά στα αρχαιολογικά ενδιαφέροντα της Ελένης Γεροφωκά, διαθέτουμε τρεις ωραίες εργασίες της Έφης Πουλάκη, αρχαιολόγου του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού και υπεύθυνης για την περιοχή του Ολύμπου από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 μέχρι και τον Αύγουστο του 2014, και οι τρεις εργασίες εκδεδομένες από το υπουργείο πολιτισμού και την ΚΖ εφορεία προϊστορικών και κλασικών αρχαιοτήτων: Μακεδονικός Όλυμπος. Μύθος-ιστορία-αρχαιολογία (2013), Μούσες Ολυμπιάδες-Πιερίδες (2014) και Οίκος-οικία-οικονομία. Πόλις-πολιτική-πολιτισμός (2013). (Στο τελευταίο από τα αναφερόμενα βιβλία ο αναγνώστης μπορεί να βρει πληροφορίες και για την περιοχή Τρία Πλατάνια και για την αγρέπαυλη των ελληνιστικών χρόνων). Τι κομίζει, λοιπόν, η Ελένη Γεροφωκά με την διδακτορική διατριβή της «Η αγροικία στη θέση Τρία Πλατάνια του νομού Πιερίας. Συμβολή στη μελέτη της αρχαίας αγροικίας» των 410 σελίδων μεγάλου σχήματος η οποία εκδόθηκε το 2015 σε μια πολύ καλή σχεδιαστική μορφή από τις εκδόσεις University Studio Press; Όπως μας ειδοποιεί και η ίδια, στο βιβλίο αυτό παρουσιάζεται μία πρωτότυπη συνθετική μελέτη στην οποία, για πρώτη φορά, εξετάζεται συνολικά και συστηματικά μία αγροικία των ελληνιστικών χρόνων που αποκαλύφθηκε στη θέση «Τρία Πλατάνια» του Νομού Πιερίας. Οι σύγχρονες τάσεις της έρευνας στο πεδίο οικιστικής αρχιτεκτονικής και της αγροτικής οικονομίας έχουν ληφθεί υπόψη, καθώς επίσης τα θεωρητικά ζητήματα και η μεθοδολογία που άπτονται της ερμηνείας των υλικών καταλοίπων. Η μελέτη του αρχαιολογικού υλικού δεν επικεντρώνεται μόνο στην τυπολογική ερμηνεία αλλά προσεγγίζει και πτυχές της οικονομικής ζωής των κατοίκων της αγροικίας και της Μακεδονίας γενικότερα. Η συμμετοχή της συγγραφέως στην ανασκαφή της θέσης, σε συνδυασμό με τη γοητεία που ασκεί το εν μέρει άγνωστο στην έρευνα οικιστικό τοπίο της υπαίθρου, αποτέλεσαν την αφετηρία για την εκπόνηση της μελέτης η οποία συμπληρώνει ένα σημαντικό κενό στην ελληνική βιβλιογραφία. Πράγματι, η πολυσέλιδη ελληνική και ξένη βιβλιογραφία (σσ. 16-43), οι πλούσιες υποσημειώσεις (1500) και η εύτακτη οργάνωση του υλικού βοηθούν ακόμη και τον μέσο επαρκή αναγνώστη να διαβάσει με άνεση το πυκνό αρχαιολογικό υλικό ενώ η κατάταξη των μερών του βιβλίου σε τέσσερις ενότητες επιτρέπει την απρόσκοπτη ανάδειξη της εργασίας. Στο πρώτο μέρος γίνεται μια επισκόπηση της αρχαιολογικής έρευνας (ζητήματα ορολογίας, τόποι αγροτικών εγκαταστάσεων, δημογραφική σύνθεση του πληθυσμού, γεωργική καλλιέργεια και κτηνοτροφία) ενώ στο δεύτερο συζητείται διεξοδικά η αγροικία στη θέση Τρία Πλατάνια (φυσικό, ιστορικό και αρχαιολογικό περιβάλλον, ανασκαφικά δεδομένα και ευρήματα, μορφή και κατάταξη του κτηρίου). Στο τρίτο μέρος αναζητείται από την αρχαιολόγο η εξαντλητική κατάταξη των κινητών ευρημάτων (τυπολογία, χρονολόγηση), πράγμα που συνεπάγεται ένα ωραίο ταξίδι στον μαγευτικό κόσμο της αρχαίας μικροτεχνίας (αγγεία για ποικίλες χρήσεις, πήλινα μικροευρήματα, μαχαίρια, γεωργικά εργαλεία, όπλα και κοσμήματα). Το τελευταίο μέρος αφορά την ενότητα οικονομία και κοινωνία (σσ. 203-223) και εκεί γίνεται αντικείμενο πραγμάτευσης η διαχείριση της οικονομίας στην αγροικία (πώς γινόταν η παραγωγή, η αποθήκευση και η διάθεση των προϊόντων της αγροικίας) ενώ δεν παραλείπεται και η κοινωνική ζωή των ανθρώπων της εποχής (λατρεία, συμπόσια, κυνήγι). Για να γίνει αντιληπτό πόσο σπουδαίο είναι να συνδέουμε την αρχαιολογία και την ανασκαφική έρευνα με ερμηνείες σύγχρονες, όπως το κάνει η καλή αρχαιολόγος στην εργασία της, παραθέτω ένα μικρό απόσπασμα: «Η στρατηγική θέση της αγροικίας, στον δίαυλο των Τεμπών, το μέγεθός της, η ύπαρξη του ισχυρού πύργου στον εσωτερικό αύλειο, οι ποικίλες οικονομικές δραστηριότητες, η κατοχή ίππων, η εύρεση του συγκεκριμένου τύπου πτερνιστήρα, η διοργάνωση συμποσίων και η ενασχόληση με το κυνήγι, προδίδουν την ανώτερη κοινωνική τάξη του ιδιοκτήτη» (σ. 223). Για να καταλήξει: «Από πολιτική σκοπιά θα παρατηρήσω ότι η κοινωνική, οικονομική και πολιτική αλληλεξάρτηση, που ανέδειξε η παρούσα μελέτη […] υποδεικνύει ένα διοικητικό μοντέλο το οποίο προσιδιάζει, υπό την αιγίδα πάντα της βασιλικής εξουσίας, σε έναν τρόπο διοίκησης με αρκετά δημοκρατικά στοιχεία» (σ. 226). Τέλος ακολουθούν τα συνοπτικά συμπεράσματα και ο εκτενής, αναλυτικός κατάλογος των κεραμικών και των άλλων μικροευρημάτων (σσ. 229-410). Εν κατακλείδι: πρόκειται για μια χρησιμότατη αρχαιολογική μελέτη, γραμμένη σε ωραία, στρωτά ελληνικά, καρπό πολύχρονης έρευνας και αγάπης για τον γενέθλιο τόπο της Πιερίας. Το βιβλίο αυτό εμπλουτίζει τις γνώσεις μας για τις αρχαιότητες της περιοχής, προσθέτει νέα στοιχεία και προβάλλει τον πλούτο της πιερικής γης στο φιλάρχαιο και επιστημονικό κοινό πανελληνίως.