Τα Ολύμπια Νέα

Κοινωνικά

Ο Αδαμάντιος Κοραής, όπως δεν τον έχουμε διαβάσει

Ο Νίκος Βαρμάζης παρουσιάζει «έναν ανεξάντλητο κόσμο», στο βιβλιοπωλείο «Νέστωρ»

Του Αντώνη ΚάλφαΚοραής Διαβάζοντας πριν λίγα χρόνια τα Δύσκολα χρόνια στην Πιερία επιβεβαιώσαμε τις παρατηρήσεις των μελετητών της αυτοβιογραφίας αφού το να γράφεις για τα βιώματά σου αποκτάς ο ίδιος συνείδηση του εαυτού σου, αναζητάς και εσύ τον ίδιο σου τον εαυτό μέσα στην ιστορία του, ψάχνεις την αλήθεια σε αυτό που υπήρξε η ζωή σου, ο βίος σου.

Ο ανεξάντλητος δάσκαλος και λαμπρός φίλος Νίκος Βαρμάζης μας πηγαίνει τώρα, με το καινούριο του βιβλίο, σε μια άλλη ζωή, εκείνη του δεινού φιλολόγου, μεταφραστή και διδασκάλου του γένους Αδαμάντιου Κοραή (ο Άλκης Αγγέλου όπως και ο Φίλιππος Ηλιού, μας πληροφορεί ο Βαρμάζης, τον θεωρούσαν τη μεγαλύτερη μορφή στα γράμματά μας μετά τον Αριστοτέλη).
Το βιβλίο βεβαίως δεν θα είχε παραχθεί εάν δεν δενόταν και με την ιδιαίτερη διαδρομή του Νίκου Βαρμάζη, πνευματική, φιλολογική, εκπαιδευτική. Σημειώνω επιγραμματικά: Το 1960 αποφοίτησε από το κλασικό τμήμα της Φιλοσοφικής του ΑΠΘ με βαθμό άριστα. Παρακολούθησε το τμήμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής του ΑΠΘ και αναγορεύτηκε διδάκτορας με βαθμό άριστα. Θήτευσε στη Μέση εκπαίδευση επί 38 συναπτά έτη (1961-1999).
Εργάστηκε ως φιλόλογος στο Αμερικάνικο Κολλέγιο Αρρένων Ανατόλια (1961-1964) και στο Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1965-1983). Από το 1984 ως το 1999 υπηρέτησε ως σχολικός σύμβουλος φιλολόγων στους νομούς Χαλκιδικής και Θεσσαλονίκης. Το 1999 εκλέχτηκε επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής με γνωστικό αντικείμενο τη διδακτική μεθοδολογία.
Στόχος του Νίκου Βαρμάζη είναι να μας δώσει το καθαρό προφίλ των απόψεων τού Κοραή, να τον αποκαθάρει από τις ιδεολογικές αγκυλώσεις της συντηρητικής νεοελληνικής πρόσληψής του (βλ. καθαρευουσιανισμός) και να μας τον παραδώσει όσο γίνεται πιο κοντά στη νεοελληνική γλώσσα, τη νεοελληνική εκπαίδευση και ιδεολογία. «Προσεγγίζοντας τον ανεξάντλητο κόσμο του μεγάλου διαφωτιστή και διδασκάλου του Γένους Αδαμαντίου Κοραή, ο συγγραφέας Νίκος Βαρμάζης», έγραψε στη βιβλιοκριτική της η Νένα Κοκκινάκη (Καθημερινή, 10/4/2016) «διακατέχεται από έντονο παιδαγωγικό πάθος πληροφόρησης, διδαχής και μύησης. Εχοντας συστηματικά ασχοληθεί με τον νεοελληνικό διαφωτισμό και το έργο του ανθρώπου που παρεξηγημένα θεωρήθηκε ηγέτης του γλωσσικού καθαρισμού και πρωτοπλάστης της καθαρεύουσας, ο Νίκος Βαρμάζης που διήνυσε τη διδακτική σταδιοδρομία του ως καθηγητής φιλόλογος, σύμβουλος φιλολόγων και επίκουρος καθηγητής του ΑΠΘ στα τελευταία χρόνια της καριέρας του, βαθύς γνώστης της αρχαίας παιδείας και με ευρύ επιστημονικό έργο, επιχειρεί να «ξαναδιαβάσει» το έργο του μεγάλου Ελληνα διαφωτιστή με στόχο να αναθεωρηθούν οι «στρεβλές μεθοδεύσεις» στο σύγχρονο διδακτικό έργο και επί πλέον να εμπλουτιστούν με κάποιες ιδέες του Κοραή τα προγράμματα των σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης. Σε αυτόν τον στόχο κατατείνει η μελέτη του πάνω στον ανεξάντλητο κόσμο του Αδαμαντίου Κοραή, μελέτη βιωματική που αποφεύγει να εκτεθεί στον κίνδυνο του υποκειμενισμού, καθώς διέπεται από βαθιά ευαισθησία και γνώση της λειτουργίας του λογοτεχνικού και επιστημονικού λόγου».
Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε τέσσερα μέρη (Ιδέες και στάση ζωής του Κοραή / Η φιλολογική διάσταση του κοραϊκού έργου / Η παιδαγωγική του διάσταση / Η αλληλογραφία του Κοραή) και συνοδευόμενη από επίλογο, χρονολόγιο και βιβλιογραφία, συνδέεται με τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα του συγγραφέα και την προσωπική του ματιά και την προσωπική του εμπειρία. Με πολλά παραδείγματα, ευρύτητα γνώμης και χωνεμένη γνώση των κοραϊκών κειμένων ο Νίκος Βαρμάζης μας προσφέρει ένα απολαυστικό παιδαγωγικό ανάγνωσμα για το τι είναι και τι υποστηρίζει ο οτρηρός αυτός εκπρόσωπος των νεοελληνικών γραμμάτων, ο Αδαμάντιος Κοραής. Αρκεί μόνο να σημειώσουμε ότι ο Κοραής, βαθύς γνώστης και αυτόπτης μάρτυρας της γαλλικής επανάστασης, δεν διέθετε μόνο σπάνια για τα ευρωπαϊκά δεδομένα της εποχής του αρχαιογνωσία αλλά στις άφθονες, λαμπρές επιστολές του συζητά όχι μόνο με τον Φαναριώτη Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο αλλά και με πάμπολλους άλλους ηγέτες της εποχής του όπως ο Αμερικανός Τζέφερσον, τρίτος πρόεδρος των ΗΠΑ (από τον οποίο ζητεί την πολιτική του εμπειρία) και ο Αγγλος νομομαθής και μεταρρυθμιστής Τζέρεμι Μπέθαμ, φιλέλληνας, στη συνεργασία του οποίου στήριξε την ελπίδα για ηθική και υλική στήριξη του αγώνα των Ελλήνων.
Τίτλοι των βιβλίων του Νίκου Βαρμάζη στη βάση Βιβλιονέτ
(2016) Αδαμάντιος Κοραής (1748-1833), Γαβριηλίδης
(2015) Η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονικής στη δεκαετία του 1950, Εκδόσεις Κυριακίδη Μονοπρόσωπη ΙΚΕ
(2010) Δάσκαλοι και μαθητές, Μάτι
(2010) Φιλολογικά και εκπαιδευτικά μελετήματα, Μάτι
(2004) Το γυμνάσιο Κατερίνης (1915-1955), Μάτι
(2002) Δύσκολα χρόνια στην Πιερία, Μάτι
(2002) Εκπαιδευτική μαρτυρία, University Studio Press
(1999) Διδακτική των αρχαίων ελληνικών, Εκδόσεις Πατάκη
(1998) Το μικρό ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας, Μαλλιάρης Παιδεία
(1998) Το πειραματικό σχολείο του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ΠΣΠΘ, Μαλλιάρης Παιδεία
(1992) Η αρχαία ελληνική γλώσσα και γραμματεία ως πρόβλημα της νεοελληνικής εκπαίδευσης, Κυριακίδη Αφοί