Τα Ολύμπια Νέα

Απόψεις / Τοπικά Νέα

Μιχάλης Φαργκάνης | Ναυτικό Μουσείο Λιτοχώρου : Ιστορία, Νοσταλγία και Φάρος για το μέλλον μας

Αυτές τις μέρες , επ’ ευκαιρία της γιορτής του Αγίου Νικολάου, προστάτη του Ναυτικού, είναι πρόσφορο αλλά και σκόπιμο να θυμόμαστε τη σημασία και το εύρος της προσφοράς του Λιτοχωρίτικου ναυτικού στόλου που «όργωσε» τη Μεσόγειο από τα μέσα του 18ου αιώνα ως και το 1950 περίπου.

DSC01935

Μοναδική η περίπτωση των Λιτοχωριτών που ζώντας σε ένα ορεινό χωριό, αποφάσισαν να ασχοληθούν με τη ναυτιλία.

Η μακρόχρονη αυτή ενασχόληση είχε μόνο θετικά αποτελέσματα στην οικονομική και κοινωνική ζωή του χωριού. Ακόμη και στις πιο δύσκολες εποχές, στο Λιτόχωρο υπήρχε οικονομική ευμάρεια αλλά και σταθερές βάσεις για κάθε μελλοντική προοπτική.

Από τις αρχειακές πηγές γνωρίζουμε ότι ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα, τουλάχιστον οι μισοί κάτοικοι του χωριού ασχολούνταν με τη ναυτιλία και υπηρετούσαν ως ναύτες και καπετάνιοι στον Λιτοχωρίτικο εμπορικό στόλο.

Η ξεχωριστή στα χρονικά του ελλαδικού χώρου δραστηριότητα προσπόρισε υλικό πλούτο στους κατοίκους , αλλά ταυτόχρονα τα ταξίδια έγιναν αφορμή διεύρυνσης των πολιτικών και κοινωνικών εμπειριών τους . Απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα παρατηρείται έντονη εκπαιδευτική δραστηριότητα στο χωριό με την ίδρυση νηπιαγωγείου και δημοτικού σχολείου αλλά και πολιτιστικών και μουσικών συλλόγων. Δυστυχώς, ο β΄ παγκόσμιος πόλεμος αλλά και οι κατοπινές οικονομικές συγκυρίες οδήγησαν σταδιακά μετά το 1950 , σε μαρασμό τον Λιτοχωρίτικο στόλο.

Πριν 10 χρόνια, ευρισκόμενος με ευχάριστη πολυμελή παρέα ( για μεσημεριανό Κυριακάτικο τσιπουράκι) στο Πόρτο Λάγος , είχα σε γραφικό ταβερνάκι του λιμανιού, μια αποκαλυπτική συζήτηση με τον ηλικιωμένο ιδιοκτήτη και μάγειρα της ωραίας αυτής γωνιάς. Αναφέροντας τυχαία ότι κατάγομαι από το Λιτόχωρο , σηκώθηκε , χωρίς να πει τίποτε , πήγε στην κουζίνα , έφερε ένα μπουκάλι από το αγαπημένο του ρακί και είπε σε όλη την παρέα : «Κύριοι, εάν δεν υπήρχαν οι Λιτοχωρίτες ναυτικοί, το βόρειο Αιγαίο δεν θα είχε ναυτιλία !» Ακολούθησε ένας καταιγισμός ερωτήσεων από την παρέα μου ο οποίος τον ανάγκασε να μας αφηγηθεί ένα πλήθος ευχάριστων επεισοδίων από την επαφή του με τους Λιτοχωρίτες ναυτικούς, ήδη από το 1948, όταν μικρό παιδί δούλευε στο ίδιο αυτό ταβερνάκι. Σήμερα, μοναδικός μάρτυρας αυτού του ένδοξου παρελθόντος είναι το σημαντικότατο Ναυτικό Μουσείο του Λιτοχώρου. Για τον νεαρό μαθητή είναι κάτι νέο και περίεργο που τον φέρνει σε επαφή με τον υπέροχο αλλά και απαιτητικό κόσμο της θάλασσας. Για τον στεριανό επισκέπτη είναι ένα αξιοθέατο, ίσως μοναδικό στην ηπειρωτική Ελλάδα. Για τον νησιώτη επισκέπτη μια νοσταλγική αποκάλυψη.

Το Μουσείο όμως για τον Λιτοχωρίτη είναι πόνος ψυχής… Για τα μεγαλεία και τη σπουδαιότητα του Λιτοχωρίτικου παρελθόντος… Για το άδοξο τέλος… Για τους συγγενείς που χάθηκαν παλεύοντας με τα κύματα για το μεροκάματο… Για τα οικογενειακά καΐκια που δεν υπάρχουν πια… Για τα καράβια που ήρθε η κακιά η ώρα και πουλήθηκαν… Αλλά το Ναυτικό Μουσείο στέκεται εκεί στο πιο εμφανές σημείο της οδού Αγίου Νικολάου προκλητικά, σαν Φάρος μέσα στην καταιγίδα. Μήπως για να μας θυμίζει μόνο το ένδοξο παρελθόν; Η μήπως για να σηματοδοτήσει κάποια στιγμή ένα ευοίωνο μέλλον ; Θα διαλέξω συνειδητά το δεύτερο.

Το Λιτόχωρο σήμερα δείχνει να ψάχνει τον βηματισμό του, ανάμεσα στην οικοδομική δραστηριότητα (που δυστυχώς η οικονομική κρίση την έπληξε καίρια), την καλλιέργεια της γης, το εμπόριο, την εστίαση και την ασαφή όπως φαίνεται τουριστική ανάπτυξη, και νομίζω ότι αγνοεί και παραγκωνίζει τη ναυτιλία.

Το 1984, σε μια εξαιρετικά σημαντική συνέντευξη στην ΕΡΤ , ο εφοπλιστής Σταύρος Νταϊφάς μεταξύ άλλων είπε : «το μέλλον της Ελλάδας είναι στη ναυτιλία».

Γνωρίζοντας ότι το Λιτόχωρο κατέκτησε την ξεχωριστή και ισχυρή του θέση στο παρελθόν μέσα από τη ναυτιλία , και χωρίς βέβαια να έχω ειδικές τεχνοκρατικές και οικονομικές γνώσεις της σημερινής παγκόσμιας ή ελληνικής ναυτιλιακής πραγματικότητας , θεωρώ ότι και πάλι το μέλλον του Λιτοχώρου είναι στη ναυτιλία !

Και ειδικά για τον παραπάνω λόγο πιστεύω ότι είναι εξαιρετικά σημαντικός ο ρόλος που υπηρετεί το Ναυτικό Μουσείο του Λιτοχώρου και αξίζουν ιδιαίτερα συγχαρητήρια στους άξιους και παλαιούς ναυτικούς οι οποίοι με προσωπικές θυσίες και κόπους έστησαν αυτό το κόσμημα για το χωριό μας και με αμέτρητες ώρες προσωπικής δουλειάς το συντηρούν και το διατηρούν επισκέψιμο.